Halkın isimlerini geri verin!

DTP Şırnak Milletvekili Hasip Kaplan, kültürel asimilasyon amacıyla sakıncalı bulunarak ismi değiştirilen 30 bini aşkin yerleşim yerinin eski isimlerinin yeni isimleriyle birlikte kullanılması için Meclis'e kanun teklifi verdi.

Bugüne kadar Kürtçe konuşmalar ve etkinlikleri nedeniyle binlerce Kürdü cezalandıran devletin, 82 yıllık Kürtçe'yi yok etme girişimlerine karşı mücadele sürüyor. Devlet kültürel soykırımı gerçekleştirmek için yerleşim yerlerinin isimlerini değiştirmeye kadar varan yöntemler devreye koymasına rağmen, Kürt kültürünü yok edemedi. Kültürlerini yaşamak için yıllardır mücadele eden Kürtler, şimdi de 82 yılda değiştirilen 30 bin yerleşim yerinin eski isimlerinin yeniden geri verilmesi için mücadele ediyor. DTP Şırnak Milletvekili Hasip Kaplan, cumhuriyet tarihi boyunca değişik dil ve kültürleri temsil eden 30 bini aşkın yerleşim yerinin değiştirildiğini belirterek, söz konusu yerleşim yerlerinin eski isimlerinin yeni isimleriyle birlikte kullanılması için Meclis'e kanun teklifi verdi.

İsmi değiştirilen köy, mezra, il, ilçe ve coğrafik yerlerin eski isimlerin yeni isimlerle birlikte kullanılmasına ilişkin kanun teklifi veren Kaplan, cumhuriyetin üzerine kurulduğu, Mezopotamya, Trakya ile Anadolu'nun birçok medeniyete evsahipliği yaptığını ve büyük bir zenginlik taşıdığını belirtti. 30 bin 280 yerleşim yerinin ismi, Kürtçe, Gürcüce, Tatarca, Çerkezce, Lazca, Arapça veya farklı azınlık ve grupların dilinde olduğu için değiştirildiğini hatırlatan Kaplan, değiştirilen yerleşim yerlerinden 12 bin tanesinin köy ismi olduğunu, yer isimlerinin değiştirilmesinin ilk kez 1925 yıllında Artvin'de Gürcüce olan yerleşim yerlerinin değiştirilmesiyle başladığını ve isim değiştirme işlemlerinin 1940 yıllında İçişleri Bakanlığı tarafından hazırlanan 8589 Sayılı Genelge ile resmileştirildiğini hatırlattı.

1949'da değiştirmeyi yasallaştırdılar

1949 yılında, 5442 Sayılı İl İdaresi Kanunu çıkarıldığını ve bu kanunla yer isimlerinin değiştirilmesinin yasal hale getirildiğini vurgulayan Kaplan, 1957 yılında 'Ad Değiştirme İhtisas Kurulu' kurulduğunu, bu kurul tarafından 1978 yılına kadar, 75 bin yerleşim yerinin isminin incelendiğini ve bunlardan 30 binden fazlasının değiştirildiğini kaydetti. 1981 yılında söz konusu kurul tarafından 280 köy isminin değiştirildiğini, 1983 yılından bugüne kadar yine 280 köy isminin değiştirildiğini kaydeden Kaplan, değiştirilen bazı köy adlarının onur kırıcı olduğunu hatırlatarak şu örnekleri verdi:

'Örneğin Şırnak İdil ilçesinde Yezidi yurttaşların yaşadığı Kivax köyünün ismi 'Mağara' olarak, Kürtçe 'Harapşeref' ismi 'Dirsekli', 'Herpist' köyü 'Yarbaşı' olarak değiştirildi. 1937 yılında 'Hezex' olan ilçenin ismi de hiçbir bağı olmadığı halde 'İdil' olarak değiştirildi.'

Karadeniz ile Bölge'de isimler değişmiş

İçişleri Bakanlığı verilerine göre Türkiye'deki köylerden yüzde 35'inin adının değiştirildiğini, isimleri en fazla değiştirilen köylerin ve yerleşim yerlerinin Doğu Karadeniz ve Bölge'de bulunduğuna işaret eden Kaplan, içinde 'kızıl, çan, kilise' kelimeleri taşıyan Türkçe yerleşim yerleri isimleri ile 'Kürt, Gürcü, Tatar, Çerkez, Laz, Arap' gibi kelimeler taşıyan isimlerin 'bölücülüğe mahal vermemek' için değiştirildiğini hatırlattı.

Bu arada yerleşim yerlerinin isimlerinin değiştirilmesine ve asimilasyon politikalarına ilişkin daha önce DTP Şırnak Milletvekili Sevahir Bayındır tarafından verilen soru önergesi, Meclis Başkanı tarafından 'Atatürk Milliyetçiliğine aykırı' olduğu gerekçesiyle iade edilmişti.

Türkiye'de 30 bin köy bölücü!

Devletin farklı dillere olan tahammülsüzlüğü cumhuriyetin kuruluşuna dayanıyor. Kürtçe başta olmak üzere farklı dillerde eğitim hakkının yasaklı olduğu Türkiye'de, 82 yıl içinde 30 bin 280 yerleşim yerinin ismi Kürtçe, Gürcüce, Tatarca, Çerkesce, Lazca ve Arapça olduğu için değiştirildi. 'Sakıncalı görülen' ve 'bölücülüğe mahal vermemek' gerekçesiyle ismi değiştirilen yerleşim yerlerinin çoğu Karadeniz ve Kürt illerinde yer alıyor. Bu yasaklama, cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren uygulanmaya başladı. İlk kez 1925 yılında, Artvin ilinde büyük kısmı Gürcüce olan yerleşim adları Meclis-i Umžmiyye-i Vilayet (İl Genel Meclisi) kararıyla tümüyle değiştirildi. 1949 yılında 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu ile yer adlarının değiştirilmesi işlemleri yasal bir dayanağa kavuştu. Ardından 1957 yılında da bir 'Ad Değiştirme İhtisas Kurulu' kuruldu. Söz konusu bu kurulun çalışmaları, çeşitli kesintiler olmakla birlikte 'tarihi değeri olan yer adlarının' da değiştirildiği gerekçesiyle 1978 yılında sona erdi. Bu süre içerisinde ilgili komisyon tarafından yaklaşık olarak 75 bin yerleşim adı incelendi ve bunlardan 28 bin kadarı değiştirildi. Yine aynı kurul, 1965-1970 ve 1975-1976 yılları arasında tabii yer adlarını değiştirmeye dönük çalışmalar da yaptı. Bu çalışmalar sonucunda da 2 bin kadar yer adı değiştirildi ve bunlar bir kitap halinde yayınlandı. 1981 yılı sonrasında ise, 280 köy ismi değiştirildi. Kurul çalışmaları beş yıllık bir aranın ardından, 1983 yılında yayınlanan bir yönetmelik uyarınca yeniden başladı. Resmi verilere göre ise, son 56 yıl içinde tam 28 bin yerleşim yerinin adı değiştirildi. Bunlardan 12 binden fazlası resmi kaynaklara göre köy isimleriydi. İsmi değiştirilen köylerin çoğu Doğu Karadeniz ve Kürt illerinde yer alıyor. İllere göre ismi değiştirilen yerleşim yerlerinin sayıları şöyle: Adana'da 169, Erzincan 366, Mardin 647, Adıyaman 224, Erzurum 653, Muğla 70, Afyon 88, Eskişehir 70, Muş 297, Ağrı 374, Antep 279, Nevşehir 24, Amasya 99, Giresun 167, Niğde 48, Ankara 193, Gümüşhane 343, Ordu 134, Antalya 168, Hakkari 128, Rize 105, Artvin 101, Hatay 117, Sakarya 117, Aydın 69, Isparta 46, Samsun 185, Balıkesir 110, İçel 112, Siirt 392, Bilecik 32, İstanbul 21, Sinop 59, Bingöl 247, İzmir 68, Sivas 406, Bitlis 236, Kars 398, Tekirdağ 19, Bolu 182, Kastamonu 295, Tokat 245, Burdur 49, Kayseri 86, Trabzon 390, Bursa 136, Kırklareli 35, Tunceli (Dersim) 273, Çanakkale 53, Kırşehir 39, Urfa 389, Çankırı 76, Kocaeli 26, Uşak 47, Çorum 103, Konya 236, Van 415, Denizli 53, Kütahya 93, Yozgat 90, Diyarbakır 555, Malatya 217, Zonguldak 156, Edirne 20, Manisa 83, Elazığ 383, Maraş 105, Van, 415 ve Bilecik'te 32 köy ve yerleşim biriminin ismi değiştirildi.

Bu yazı 28 Nisan - 4 Mayıs 2008 tarihli Yeni Bakış gazetesinde yayınlanmıştır