Fransa’da 1965’te Askeri Yargıtay’ın kaldırılması ile 1999’da Askeri Adalet Kanunu’nun yeniden düzenlenmesi ardından, askeri yargı sisteminin son kalıntısı olan Paris Askeri Mahkemesi de kaldırılıyor. Askerler artık mahkemeler önünde sıradan vatandaÅŸlar olacak.

Türkiye’de Anayasa Mahkemesi’nin askeri yargı vesayetinin devamına karar verdiÄŸi bir sırada Fransa’da askeri yargı sisteminin son kalıntısı da kaldırılıyor. Paris Askeri Mahkemesi’nin (TAP) yakında Paris Asliye Mahkemesi’nin (TGI) bir parçası olacak. Adalet ve Savunma Bakanlıkları tarafından hazırlanan bu yönlü bir projenin önümüzdeki 15 gün içerisinde Danıştay’a sunulması bekleniyor. Daha sonra da Nisan ayında Bakanlar Kurulu’na da sunularak yazdan önce hazırlanan tasarının ilk hali Meclis’e gelebilecek.

Adalet Bakanı Michèle Alliot-Marie tarafından yönlendirilen reform projesi, 2008’de rektör Serge Guinchard tarafından gerçekleÅŸtirilen bir rapordan esinlenerek hafifletilmiÅŸ adli sürece eklemlenecek. Buna göre Paris Asliye Mahkemesi’nde askeri alanda uzman bir ÅŸube ile savaÅŸ suçları ve soykırımı incelemekle yükümlü bir ÅŸube yer alacak.

Yabancı topraklardaki görev sırasında Fransız askerlerinin karıştığı tüm suçları yargılamakla yetkisi olan TAP, 1982 yılında kaldırılan barış zamanında silahlı güçlerin daimi mahkemesinin bir mirası olarak halen varlığını sürdürüyor. 1982’de Askeri Yargı kısmen normalleÅŸtirilerek ulusal topraklarda yaÅŸanan olayları yargılamakla sınırlandırılmıştı: Her Ä°stinaf Mahkemesi içerisindeki Asliye Mahkemesi’nin askeri alanla ilgili özel bir oluÅŸumu var.

SON KALINTI

Fransa’da 10 Kasım 1999 tarihinde yürürlüÄŸe giren Askeri Adalet Kanunu ile askeri yargı sistemi yeniden düzenlenerek, ayrı askeri ceza ve usul yasası bulunmasına raÄŸmen askeri mahkemeler teÅŸkilatı, Paris Askeri Mahkemesi dışında kaldırıldı. Askeri Yargıtay ise, askeri adalet kanunu ile 1965 yılında kaldırılmıştı. Bu tarihten beri barış ve savaÅŸ durumlarında askeri mahkemeler tarafından verilen kararlar Yargıtay’ca inceleniyor.

Fransa’da barış döneminde, Paris Askeri Mahkemesi hariç ayrı bir askeri yargı teÅŸkilatı bulunmuyor. 1999 deÄŸiÅŸikliÄŸi ile Avrupa BirliÄŸi’nin bazı ülkelerinde olduÄŸu gibi askeri mahkemeler kaldırıldı. Askerlerin askerlik hizmeti ile ilgili suçlardan yargılanması görevi de adli yargıya bırakıldı.

Savunma Bakanlığı kaynakları, sözkonusu olanın bir sürecin sonlandırılması olduÄŸunu kaydediyor. Bakanlık, askerlerin kendi yargılamalarını kendi aralarında yaptığı yönündeki bakış açısını deÄŸiÅŸtirmek ve tüm ÅŸüpheleri kaldırmak için askerin kamu hukukuna entegrasyon sürecini tamamlamak gerektiÄŸini vurguluyor.

PARÄ°S ASKERÄ° MAHKEMESÄ° NASIL Ä°ÅžLÄ°YOR

Paris Askeri Mahkemesi’nin (TAP) ilginç bir iÅŸleyiÅŸi var. Savcısı ve savcı yardımcısı ile yargıçları savunma Bakanlığı tarafından belirleniyor. Mahkemenin imkanları da Savunma Bakanlığı’na baÄŸlı. TAP’ın sadece bir sorgu yargıcı bulunuyor. Hakimleri de Paris Ä°stinaf Mahkemesi tarafından yetkilendiriliyor.

TAP’ın elinde ÅŸu anda halen devam eden sadece 28 soruÅŸturma dosyası var. Bunlar arasında Fransız ordusunun Ruanda Soykırımı ile 2006 yılına FildiÅŸi Sahilleri’nin Bouaké bölgesinde Fransız askerlerinin ölümlerine iliÅŸkin soruÅŸturma dosyaları da bulunuyor. Her yıl Savcı tarafından 1500 ila 1800 soruÅŸturma açılıyor. Mahkeme yılda 400 karar veriyor. Zorunlu askerliÄŸin kaldırılması ve ordunun profesyonelleÅŸtirilmesi ile birlikte davaların hacmi de küçüldü. Fransız hükümetine göre Paris Askeri Mahkemesi’nin artık iÅŸlemeye devam etmesi için kritik bir önemi yok.

Bu mahkeme sadece ordu için daha gizli bir alan olarak önem arz ediyor. DuruÅŸmaları her ne kadar kamuoyuna açık olsa da basın tarafından fazla izlenmiyor. Askerler üniformaları ve beyaz eldivenleri ile mahkemeye gelerek, mahkeme baÅŸkanı karşısında selama duruyor.

Savunma Bakanlığı, reformunu geçirmek için ülke mahkemeleri önünde yargılanacak olan askerlere adli korumayı geniÅŸletme önerisinde bulunuyor. Ayrıca prosedür kurallarına da son verilecek. Yani, bir askeri adli gözetim altında tutma olasılığı olmayacak, sadece tutuklama sözkonusu olacak. Bununla birlikte askeri yargı kanununu ihlalden verilen cezalar kaldırılacak, sadece hapis cezaları olacak.

ASKERÄ° KURUMLAR SON YILLARDA AÄžIR ELEÅžTÄ°RÄ° ALTIDAYDI

Askeri kurumların baskıları son yıllarda ciddi eleÅŸtiri kaynağı oldu. 2006 yılında sorgu yargıcı Brigitte Raynaud, araÅŸtırmalarına engel olunduÄŸu gerekçesiyle görevinden istifa ederek tepkisini dile getirmiÅŸti. Adli kaynaklar yeni uygulamanın ne daha kötü ne de daha iyi olacağını belirtiyor.

Le Monde gazetesine konuÅŸan Uluslararası Ä°nsan Hakları Federasyonu (FÄ°DH) onursal baÅŸkanı avukat Patrick Baudouin, “Sadece olaÄŸanüstü bir yargılamanın sonlanmasından mutluluk duyabiliriz” diyor. Ancak Baudouin, Askeri Mahkeme’nin kaldırılması reformu tüm soruÅŸturma yetkisinin tamamen iktidara baÄŸlı bir savcılığa emanet edilmesinin ardından geldiÄŸine dikkat çekiyor.

Fransa’da baÅŸta PKK, Tamiller ve Halkın Mücahitleri’ne yönelik olmak üzere birçok skandal davada imzası bulunan sorgu yargıcı birimin kaldırılmasını öneren rapor da geçtiÄŸimiz yıl tamamlanmıştı. Napolyon’un kurduÄŸu bu 'süper yargıçların' kaldırılmasını CumhurbaÅŸkanı Nicolas Sarkozy istemiÅŸti. Muhalefet ve sivil toplum örgütleri, bu birimin kaldırılması ile yargının siyasallaÅŸacağı endiÅŸesini dile getiriyor.

ANF NEWS AGENCY