Migren düzensizliği sevmez

Migrenlilerin ortak özellikleri mükemmeliyetçi, başarıda ısrarcı, kırılgan ve obsesif olmaları. Migrende dikkat çeken bir diğer özellik de hastalığın düzeni sevmemesi. Migren hastası 'rutin dışına' çıktığında hemen atakla karşılaşıyor

Biraz fazla hassas, mükemmeliyetçiyseniz ve üstelik de ailenizde bir migren hastası varsa siz de risk altındasınız. Çünkü migrenlilerin yüzde 50-60'ının ailesinde bu hastalığı taşıyan biri var. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Aksel Siva, "Bazı yiyecekler migreni tetikliyor. Çikolata da çok suçlanıyor ama aslında etkisi yok" diyor.

Migrenin minimum görülme yaşı ne?

Migren, cinsel olgunluk dönemiyle, bluğ çağından sonra başlıyor. Ama bu demek değildir ki altı-yedi hatta üç yaşında görülmez. Onlarda da migren var. Ama oran çok düşük. Türkiye'de Mersin'de yapılan bir çalışmada çocuklarda yüzde 10 oranında bulundu migren. İleri yaşlarda migren azalıyor. Kadınların bir kısmında belki üçte biri belki yarısında menopozda kayboluyor. Çok küçük bir grupta menopozdan sonra çıkabiliyor. Hastalık 30-40'lı yaşlarda pik yapıyor.

Yoğun stres yaşayan birinde bir süre sonra migren çıkabilir mi?

Eğer kişinin migreni varsa stres, ataklarını sıklaştırabilir ya da gerilim tipi baş ağrısına yol açabilir. Kimi zaman gerilim tipi baş ağrısıyla migreni ayırmakta zorlanabiliriz. Ama Dünya Baş Ağrısı Derneği Başkanı "Ağrı migren gibi şiddetliyse migren tedavisi uygulanmalı" diyor.

Migrene yatkın olanlar kimler?

Ailesinde migren olanlarda, migren olmayanlara göre hastalığın görülme olasılığı birkaç kat artabiliyor. Migrenli olanların yüzde 50- 60'ının ailesinde de bir migrenli var. Kadın olmak, özellikle 30-40'lı yaşlarda olmak bir çeşit yatkınlığı artırıcı neden olarak söylenebilir.Aç kalmamaya dikkat edin

Atak sıklığını ve süresini belirleyen ne?

Bunu söyleyemiyoruz. Migrenin tanı kriterlerinde erişkinlerde en az dört saat, çocuklarda da en az bir saat sürmesi beklenir. 72 saatten uzun sürmez deniyor. Tanı kriteri demek herkesi bağlamaz. Migren ağrısı genelde birkaç saat sürer ama çocuklarda böyle değil. Bazıları birkaç gün, bazısı da bir hafta sürdüğünü söylüyor. Migrenin çok şiddetli olması bir gündür. Bilemediniz ertesi güne sarkar. Sonraki günler ağrının sersemliğidir. Ancak bu bazı kişilerde uzar. Ağrı 72 saati geçerse buna 'uzamış migren' deniyor. Dört saatten kısa sürdüğünde de migren diyoruz. Migren, genellikle saatlerce, gün boyunca sürüyor ve ertesi günlere sarkan bir ağırlık oluşturuyor. Ağrının nasıl olacağı kişiden kişiye ve ataktan atağa değişiyor.

Migreni neler tetikler?

Açlık tetikleyicidir. Migrenlilerin büyük bölümü aç kaldığında ağrı başlar. Özellikle ramazanda oruç tutulduğunda migrenlilerin atakları sıklaşır. Öğün atlamakla da ağrı oluşur. Uyku düzenindeki kaymalar da yol açar. Diyelim ki birkaç gece üst üste çalışıp uykusuz kaldınız. Bu durumda migren atağınız başlayabilir. Bir de hafta sonu migreni var. Bazı hastalar hep hafta sonu başladığından şikâyet eder. Çalışan kişi diyelim ki her sabah 07.00-07.30'da kalkıyor ve kahvesini içip işe gidiyor. Burada belli bir stres altında. Hafta sonu bu koşullar değişiyor. Birincisi geç uyanıyor. Ardından da her zaman alıştığı çayını kahvesini geç içiyor, üstelik stresi de ortadan kalkmış. Bu kişilerde migren atağı genellikle hafta sonu gelir. Ancak bu kişiler 15 gün tatile çıktıklarında hafta sonları yaşadıkları migren atağını geçirmezler.

Migren düzen seven bir hastalık mı?

Evet. Alıştığınız düzenin biraz dışına çıktığınızda hastalık hemen kendini gösterir.

Lodos migreni tetiklemez mi?

Tetikliyor ama bu niye böyle oluyor bilmiyoruz. Migrenlilerin çoğuna sorduğunuzda lodosun tetikleyici olduğunu söylerler. Başka ülkelerde sıcak rüzgârlardan söz edilir. Atmosferdeki değişiklikler tetikliyor.

Yiyeceklerin migrende rolü var mı?

Bazı yiyecekler, özellikle de şarap tetikleyebilir. Ama iyi bir şarap tetiklemeyebilir, kötü bir şarap yapabilir. Bazıları şarap ismi telaffuz ederek söyler. Herkeste aynı şekilde olacak diye bir kural yok. Bazı başka alkol türleri de atağı tetikleyebilir. Ben migrenli kişiye diyet vermem. Çünkü migrenlilerin yüzde 10- 15'inde yiyeceklerle ilişki vardır. Örneğin çikolata migreni tetikliyor diye çok suçlanır. Bazı kişilerde tetikleyebilir ama sanıldığı kadar çok değildir bu. Kişi tatlı bir şey yemek istediğinde en rahat ulaşılacağı şey çikolatadır. Onu yer ve atak başlar. Burada suçlu çikolata değildir. Çikolatayı yediği sırada zaten migreni başlamıştır. Dolayısıyla gariban çikolata sanıldığı gibi suçlu değil.

Spor yapmak atağı tetikler mi?

Yazın güneşte spor yapmak tetikleyebilir. Çok keskin kokular parfümler de tetikleyebilir.

Kahve atak başlatır mı?

Kahvenin atak başlatması bir yana bazı ağrı kesiciler kafeinle birlikte alındığında etkili olur. Karışık migren ilaçları baş ağrısının sıklığını artırabiliyor ve ters etki ortaya çıkabiliyor.

Sigaranın etkisi var mı?

Bazı migrenliler, özellikle dumanlı ortama girdiklerine baş ağrılarının tetiklendiğini söyler. Tetikleyici faktörler arasında görmüyoruz.

Migrende ailesel geçiş ne kadar etkili?

Aile bireylerinden birinde migren olması, o ailenin diğer fertlerinde migrenle karşılaşılma olasılığını, ailesinde migreni olmayanlara göre iki-dört kez daha arttırıyor.

Ya hamileyken migren tutarsa?

Selma, inşaat mühendisi. Migrenle 10 yıl önce tanışmış. O günü unutması mümkün değil, çünkü hayatında ilk defa bu kadar acı çektiğini söylüyor:
"Sıcak bir ağustos günüydü. Güneş, tam tepedeydi. Arazide çalışıyorduk. Sabah kahvaltısı da yapmamıştım. Yaklaşık beş saat tepedeki kızgın güneşe ve sıcağa rağmen arazide kaldık. Hafiften bir baş ağrısı geldiğini hissettim. Karnım çok acıkmıştı. Ama önemsemedim. Zaman ilerledikçe kötüleşmeye başladım. Hareket etmek zorundaydık ama başım o kadar ağrıyordu ki kıpırdamak eziyet veriyordu."

Ofise dönmek için yola koyulduklarında Selma rahatladı. Çünkü yemek yiyip ağrı kesici almayı hayal ediyordu. Böylece baş ağrısından kurtulacaktı. Ancak ofise dönüp karnını doyurmaya çalıştığında bunun mümkün olmadığını gördü:
"Midem bulanıyordu. Hayatımda hiç böyle bir ağrı yaşadığımı hatırlamıyorum. Öyle ki ağrıdan ağlamaya başladım. Ofisteki çalışma arkadaşım beni gördü ve ne olduğunu sordu. Ben sadece, 'doktora gitmem gerekiyor' diyerek başımı sıkıca tutuyordum. Başımın sallanmasını istemiyordum, çünkü o zaman ağrı daha da artıyordu. İşyerindeki arkadaşlar telaşlandılar ve hemen beni hastaneye götürdüler. Ancak hastaneye varana dek, 'ölüyorum' dediğimi hatırlıyorum. Ağrıyı tarif edemem. Hastanede sadece 'başım çok kötü' diyebildim. Doktorlar da endişelendi ve tomografi çektiler. Bir sorun yoktu, bana migren başlangıcı olduğu söylendi."

İlaçsız mücadeleyi öğreniyor
Migreni haber veren bu atak, birkaç gün sürdü. Selma, ilerleyen günlerde sersem gibiydi. Karanlık odadan dışarı çıkmak istemiyor, gürültüye tahammül edemiyordu. Yaşadığı streslerin buna neden olduğunu düşünüyordu. Sonraları da birkaç şiddetli atak geçirdi. Zamanla nelerin atağı tetiklediğini öğrendi. Yaşamını migrene göre düzenlemeye başladı. İlk atağının üzerinden 10 yıl geçen Selma, geçen yıl da çok şiddetli bir atak geçirdi. Öyle ki bu kez de güçlükle hastaneye kendini attı. Stres dönemlerinde ataklarının sıklaştığını belirten Selma, "Migreni tanıdıkça onunla mücadele etmem de kolaylaştı. Mesela ağrının geleceğini hissettiğimde hemen hafif bir ağrı kesici, koyu, şekerli kahve içiyorum. İmkânım varsa uzanıp yatıyorum. Zamanla ağrı kesici kullanmadan baş etmeyi öğrendim. Çünkü çocuk yapmak istiyorum ve hamilelikte ilaç kullanamayacağım için kendimi buna alıştırmaya çalışıyorum" diyor.

Migren tetikleyicileri

*Adet dönemi

*Gebelik

*Doğum

*Doğum kontrol hapları

*Menopoz

*Östrojen replasman tedavisi

*Nitrit içeren yiyecekler

*Turunçgiller

*Alkol

*Aspartam

*Öğün atlanması

*Sıkıntı, üzüntü gibi psikolojik etkenler

*Depresyon

*Coşku ya da beklenti

*Parlak ışıklar

*Floresan ışığı

*İklim değişimleri

*Basınç değişiklikleri

*Uykusuzluk ya da aşırı uyuma

*Yorgunluk

*Ağır egzersiz

radikal