'Qanûna Xweseriya Kurdistanê heye'

 Parlamenterê berê yê DEP’ê Hatîp Dîcle li ser projeya ‘Xweseriya Demokratîk’ ku ji aliyê DTP’ê ve hatibû qebûlkirin rawestiya û ragihand ku dema Mustafa Kemal Serokê Meclîsê bûye, di 10’ê sibata 1922’yan de li Meclîsê “Qanûna Xweseriya Kurdistanê’ hatiye qebûlkirin, lê zabit û belgeyên wê demê li Meclîsê hatine veşartin.

 Dîcle ragihand ku di lêkolîna wan de belgeyên 9-11-12’ê sibata 1922’yan hatiye dîtin, lê yên 10’ê sibatê nehatine dîtin.

Komeleya Demokrasî, Hevgirtin û Çanda Kurd (Kurd-Der) li ser projeya ‘Xweseriya Demokratîk’ ku di nav kurdan de tê nîqaşkirin û herî dawî ji aliyê DTP’ê ve hate qebûlkirin, panelek li dar xist. Parlamenterê berê yê DEP’ê Hatîp Dîcle wekî panelîst beşdarî panela ku li Kurd-der’ê hate lidarxistin bû.

Parlamenterê berê yê DEP’ê Hatîp Dîcle di axaftina xwe de li ser modelên wekî ‘Dewleta netew, federalîzm, konfederalîzm û xweserî’ rawestiya û wiha domand: “Di bin banê NY’ê de ji 200’î zêdetir dewlet hene. Ji nîvî zêdetirê wan, xwedî nifûsa ji 5 milyon kêmtir e. Lê ligel vê yekê 35-40 milyon kurd bê statû ne. Ji Osmaniyê ji 20’î zêdetir dewlet derketin, tenê kurd bê statû man. Lê kurdan tu car bêstatûbûnê û kefenên ku ji wan re hatibû birîn, qebûl nekirin.” Dîcle li ser modelên çareseriyê jî derbirî ku divê modelên çareseriyê li gor rastiyên cîhanê û rojê bin û wiha axivî: “Mesela li Gokçeadayê ji 3 merivan yek kurd e, yek tirk e yek jî rûm e. Ger ku pêkutiya dewletê nebe, kurd dikarin li wir şarederiyê bi dest bixin.”

Dîcle li ser esasên projeya ‘Xweseriya Demokratîk’ jî rawestiya û da zanîn ku ev proje herî zêde li gorî şert û mercên Tirkiyeyê ne û bi esasî jî rihê makeQanûna 1921’an dihewîne. Dîcle, wiha pê de çû: “Dema ku komar hate avakirin, hîn derdor dixwazin ku navê komarê bibe ‘Koma Tirk’ lê Mustafa Kemal vê yekê qebûl nake.” Dîcle agahiyeke balkêş jî ragihand û da zanîn ku di 10’ê sibata 1922’yan de li Meclîsa ku Serokatiya wê ji aliyê Mustafa Kemal ve hatiye kirin, Qanûna ‘Kurdistana xweser’ ku ji 18 xalan pêk tê hatiye qebûlkirin û wiha domand: “Me xwest ku em vê yekê lêkolîn bikin. Lê belê li pirtûkxaneya meclîsê me zabitên 9-11-12’ê sibata 1922’yan dîtin, lê belê ya 10’ê sibatê ku ev biryar hatiye stendin, nedît. Piştre hate gotin ku li Meclîsê dolabek belgeyên veşartî tê de ne heye û mifteya wê dolabê jî tenê li cem Serokê Meclîsê ye. Em ji bo vê yekê çûn cem Serokê Meclîsê Husamettîn Cîndoruk û me got ku em dixwazin wan belgeyan bibînin. Cîndoruk keniya, got ‘ez nikarim wê dolabê vekim’ ji me re.”

azadiyawelat