Genler ve Stres

Dr.Yusuf Gökelma-Psikiyatirist-Psikoterapist

Stres günlük hayatımızda yaşamımızı etkilediği gibi genlerin yapısında da değişiklikler yapabilmektedir.

Araştırmalar insanın gen haritasını çıkardı. 30 bin civarındaki genlerin daha ince yapıları incelenmekte ve sorumlu olan genler belirlenmektedir. Böylece birçok hastalığın tedavisi ileride mümkün olacaktır.

Gen haritası insan yapısını belirler, insanın beden yapısı, vücut fonksiyonları, davranışları ve beyinin çalışması gen haritasında gösterilmiştir.

Kısa zaman öncesine kadar bu gen haritasının değişmeyeceğine inanılıyordu.Genler sabittir, değişmez deniyordu. Yeni araştırmalar ise bunun böyle olmadığını gösterdi. Genler değişebiliyor.

İnsan ana rahminde oluşurken anne ve babadan geçen genlerin önce aktif hale gelmesi gerekiyor. Genlerin aktif hale gelmesi için bir çeşit anahtar proteinler vücutta vardır. Yani bir genin görevini yapabilmesi için  anahtar proteinler tarafından açılmaları gerekmektedir.Bu proteinler belirli şartlarda genleri harekete geçirirler. Ondan sonra  gen aktif olur ve o genin planına göre yapılar belirlenir.

Daha değişik anlatırsak, bir bina yapımı için gerekli bir plan (genler) binayı yapanlar (anne ve baba) tarafından veriliyor. Planın uygulanması için kanunlara baş vurularak izin isteniyor.Kanunları uygulayanlar planda değişiklik yaparsa , değişmeler başlıyor. İnşaat halinde hava koşulları bozuk ise hem malzemelerde hem de yapıda değişmeler ve bozukluklar ortaya çıkıyor.Böylece depreme dayanıksız bir bina oluyor.

Annenin hamileyken geçirdiği stresler ve çocuğun doğuştan sonra büyürken bulunduğu ortamdaki etkileyici önemli olaylar genleri aktive eden anahtar proteinleri etkilerler ve böylece çocuğun genlerinin yapıları değişebilir ve bazı fonksiyonları yapmayabilir ve bedensel veya ruhsal yapılarda değişkenlik veya bozukluk ortaya çıkabilir.

Fareler üzerinde yapılan deneylerde anne farenin yavrusuyla ilgilenmesi mesela onu  yalaması ile yavruda strese karşı olan anti stres genlerinin yapısının bozulmadığı ve daha da kuvvetlendiği tespit edildi. Bu yavrular ileride strese karşı daha dayanıklı olmuşlardır.

Psikolojik araştırmalar da gösteriyor ki anne ve çocuk ilişkisi güzel, sıcak, sevgi dolu olursa doğacak çocuklar da strese karşı daha dayanıklı oluyorlar. Anne hasta, zor şartlar altında veya streste ise gerek hamile iken gerekse doğumdan sonra yavrusu ile sıcak, sevgi dolu bir ilişki kuramıyor. Bu ortamda doğan ve büyüyen çocuklarda genler zayıf ve bozuk olabiliyor. Bu çocuklar strese dayanıksız, saldırgan, tahammülsüz oluyorlar.

Çeşitli çevresel etkilerin, stres, iklim ve bunun gibi olayların altında değişen veya bozulan genler diğer nesillere de değişmiş olarak geçerler, yani aynısı kalmazlar.

Devamlı stres altında yaşayan toplumlarda örneğin çeşitli baskılar ve savaş bölgesinde doğup büyüyen çocuklarda genlerin değişmesi kaçınılmazdır. Çünkü anneler uzun süren stres altında kalmakta, çocuklar bu ortamda doğmakta ve büyümektedirler.

Böyle ortamda büyüyen çocuklarda strese karşı dayanıklılık azdır. Agresif  davranışlar daha çok görülür.

İleride araştırmalar ilerledikçe ve dünya demokratikleştikçe bu ortamda büyüyen, genleri bozulan ve problemi olan insanlar belki savaş çıkartanları ve genlerini bozanları mahkemeye de verebilirler.