Nasıl doğru karar verilir?

Nasıl doğru karar verilir?

Dr.Yusuf Gökelma-Psikiyatirist-Psikoterapist

İnsanlar bazen içinden geldiği gibi, bazen de çok düşünüp, ince eleyip sık dokuyarak karar verirler ama kararları her zaman doğru olmayabilir.

Zor olan kararlar ise düşünülmesi gereken, zaman alan kararlardır. Ev almak, araba almak, evlenmek, iş kurmak, politik ve askeri kararlar vermek, ama nasıl?
Onun için karar vermek çok zordur. Çok önemli bir konuda olursa daha da zordur.
İnsanlar hareketlerinde, davranışlarında devamlı karar verirler. Bazı kararların farkında bile değildirler. Bir insan sıcak bir çay bardağını tutarken dikkat eder, sütü üfleyerek içer. Bazı kararlarda ise zaman çok önemlidir. Mesela araba kullanırken aniden frene basmak veya yön vermek gibi Bazı kararlarda ise duygular ön plandadır. Birine kızdığımız gibi. Genellikle bu anda yani kızdığımız anda yanlış bir hareket veya sözle doğru olmayan kararlar verir, sonra da üzülürüz. Zor olan ise düşünülmesi gereken kararlardır. Ev almak, evlenmek, meslek seçmek, arkadaş edinmek, askeri ve politik kararlar vermek gibi. Zor kararlarda insanlar ya içinden gelerek yani duygusal, yani  spontan olarak veyahut  rasyonel olarak uzun düşünüp  sonra karar verirler. Acaba bunlardan hangisi doğrudur ?

Kararlarımızı tabii ki beynimizle veririz. Beyinin bazı merkezleri burada önemli rol oynarlar. Beyinin orta kısmındaki hipokampus bölgesinde eski tecrübelerimiz bulunur. Ön bölümün alt ve geri kısmında ise ince eleyip sık dokuma olur. Yine beyinin orta kısmında duygularımız kararlarımızı etkilerler.Bu bölüme Limbik sistem denir .

Korku halinde tehlikeyi sezip ona göre karar vermemizi beyinin orta kısmında badem çekirdeği denen bölüm sağlar.

Beyinin bu bölgelerinin hepsi birbiriyle gayet harmonik bir şekilde çalışırlar ve kararlarımızı vermemizi sağlarlar. Her ne kadar bazı insanlar kararlarında duygularının etkisinin olmadığını, düşünerek kararlarını  verdiklerini söyleseler de araştırmalar gösterdi ki duygusuz yani emosyonsuz bir karar yoktur. Başka bir deyişle duygularımız kararlarımızı devamlı etkilerler.

Basit kararlarda beyin daha önce bu konularda çok tecrübesi olduğundan eski bilgi ve tecrübelerine baş vurarak çabuk karar verir. Daha önce bahsettiğim gibi biz bu türlü kararların farkında bile değiliz. Yürürken yavaş mı, hızlı mı, oturmamız mı, kalkmamız mı gerekli, hemen mi cevap vermek, sonra mı genellikle düşünmeyiz ve o hareketi uygularken hemen karar veririz.
Zor kararlarda beynin iyi düşünmesi ve eski tecrübelerinden faydalanması ve tecrübelerini yeni bilgilerle karşılaştırması, ölçmesi, biçmesi, tartması gerekmektedir. Bunun için beynin bütün bölgeleri aktif hale getirilir ve zamana ihtiyaçları vardır. Her ne kadar halk dilinde hislerime göre karar vermek yani spontan daha doğru dense de, bu her zaman doğru değildir. Çünkü, karar yeterince düşünülmemiştir ve onun için yanlış olabilir.

Bazı bilim adamları uzun uzun düşünüp karar vermek daha doğrudur demişlerdir, ama yapılan araştırmalar bunun da doğru olmadığını göstermiştir.

İnsan ne kadar düşünürse, kafası o kadar karışır ve karar vermek de o kadar zor olur. Hatta bazen spontan yani hissi kararlar uzun düşündükten sonra verilen kararlardan daha da doğru çıkmaktadır.

Bu neden böyle acaba, hangisi daha doğru, en iyi nasıl karar verilir ?

Beyin şuur halinde yani bilinçliyken o anda hafızasında belli miktarda bilgileri karşılaştırabilir ve ölçüp biçebilir. Şuur halindeki yani bilinçli düşünmedeki hatırlama kapasitesi beyinin genel kapasitesine göre düşüktür hatta çok küçüktür, dolayısıyla o anda yani bilinçli düşünürken vereceğimiz karar için ömür boyu öğrenilmiş bilgi ve tecrübeleri ortaya koyup karşılaştırmak, ölçüp biçmek mümkün değildir. Onun için zor bir kararda uzun uzun düşünüp karar vermek de doğru değildir.

İnsanlar uyurken beyin durmaz çalışır ve gündüz bilinçli yaşadıklarımızı uykuda çok hızlı bir bilgisayar gibi eski tecrübelerle yani hatıralarla karşılaştırır, ölçer, tartar, biçer tekrar tekrar karşılaştırır. Zamanı boldur ve diğer işlerle yani yemek yemek, hareket etmek, görmek gibi şeylerle meşgul değildir. Bundan dolayı sıhhatli  bir uyku sağlık için olduğu gibi doğru bir karar vermek için de önemlidir.

Yani bir konuyu uzun uzun düşünüp üzerine yatmak ve ondan sonra karar vermek en iyisidir.

Düşününce siz de mutlaka hatırlayacaksınızdır. İnsan bazen bir konuda bütün gün düşünür ve sonuca varamaz. Ne kadar zorlasa da karar veremez. Ertesi sabah uyanınca birden bire aklına gelir ve neye karar vereceğini anlar ve niye daha önceden düşünemedim, diyebilir. İşte bu en doğru yoldur. Bir karar verirken önce o konu ile ilgili bilgiler toplanır, uzun uzun düşünülür, gerekirse günlerce araştırılır, danışacak kişiler varsa danışılır, ölçülür, biçilir ve mutlaka onun üzerine uyunur ve uyku içinde beyin daha uzun ve sıhhatli düşünür ve sabahleyin daha güzel ve doğru karar verilir.

Böyle kararlar genellikle en doğru kararlardır.

Kısaca demek gerekirse önce düşün, sonra uyu, sonra da kararını ver.

Kolay gelsin...

Dr. Gökelma