Kişilik değişir mi?

Kişilik değişir mi? /Dr.Yusuf Gökelma-Psikiyatirist-Psikoterapist

“İnsan yedisinde ne ise yetmişinde de odur” sözünde tam olmasa da doğruluk payı vardır.

Son onbeş yirmi yıldır beyin üzerine yapılan araştırmalar kişiliğin gelişmesini de ele almıştır. Şimdiye kadar ki insan davranışlarını inceleyerek yapılan araştırmalar beyinin çeşitli aletlerle daha çok incelenmesi ile yeni boyutlar kazandı. Öyle ki insan belli bir hareketi yaparken, belli bir şeyi düşünürken veya hissederken beyinin hangi bölgeleri aktivite gösteriyor, gözlemlenir oldu.

İşte bu araştırmalar ışığında kişiliğin gelişmesi yeniden incelendiğinde görüldü ki kişiliğin gelişmesindeki etkenler şunlardır:

Genlerin kendisi ve birleşmeden sonra aktif hale gelmesi, ana rahminden doğup büyüyünceye kadar ki çocuk, anne ve baba, yakın çevre ve okul ilişkileri ve hayat tecrübeleri.

Kişiliğin gelişmesindeki temeller beş, altı yaşına kadar atılsa da yerine oturması on sekiz yaşını bulur.

Bu etkenlerin her birisi ayrı bir yazı konusudur. Biz ise burada kişiliğin değişip değişmeyeceğini konu yapmak istiyoruz.

Bazı önemli olaylar kişiliği hemen değiştirebilir.

Örneğin, aşık olmak. Kişi aşık olduğu zaman, alışık olmadığı davranışlara girer, giyimi, konuşması hayat tarzı değişir. İnsan ilişkileri farklı olur ve tanıdıklarına tuhaf gelebilir.

Ağır bir hastalık, örneğin kanser teşhisinden sonra kişinin yaşam tarzı değişir. Davranış ve düşüncelerinde değişmeler tespit edilir. Neşeli bir kişi neşesiz, depresif olur.

Aniden zengin olma, ya da psikolojik travmalar, hapis, işkence, ırza geçilmesi, taciz gibi olaylar da kişilik yapılarını değiştirirler. Kişinin davranışları, insan ilişkileri ve hayata bakışları değişir.

Ama bu değişmeler genellikle geçicidir ve bir zaman sonra az çok eski hallerine dönerler. Kişi yine eskisi gibi ya içine kapalı ya da neşeli olur.

Yalnız ağır ruhsal travmaların üç de biri devamlı değişiklikler gösterebilirler ve bir kısmı hatta tedavi ile de iyileşmeyebilirler. Örneğin ırza geçilmesi, işkencelerden sonra, ağır hastalıklar veya çok sevdiği birinin kaybedilmesi hallerinde az da olsa kalıcı kişilik değişmeleri olabilir.

Peki, bir insan kendi kendini veya bir başkasın değiştirebilir mi? Sorusuna cevap verecek olursak, bu çok zordur.

Ancak ve ancak kişi isterse ve uzun bir müddet çalışmaya hazırsa yeterli bilgiye sahipse, kendi kendine veya çok yakınının yardımıyla ama en iyisi bir psikoterapistin yardımıyla davranışlarını değiştirebilir. Düşünce ve fikir yapısı, hayat görüşü de buna paralel değişmeler gösterebilir.

Ama kişiliğin ana hatları genel olarak kalır. Sadece daha kontrollü olurlar. Daha önce çabuk sinirlenen kişi daha az sinirlenir, çok acele konuşan, daha sakin konuşabilir, çabuk kabalık gösteren kişi, daha kibarlaşabilir, çabuk karar veren kişi daha düşünerek karar vermesini öğrenebilir. Ve böylece de insan ilişkileri değişmiş olur.

Düşünce ve fikirlerdeki değişmeler çok zaman alır ve ancak kişinin devamlı bilinçli olarak çalışması ile olabilir.

Kişilerdeki bu değişme beyinin plastik yapısından dolayı meydana gelir. Beyin hücreleri kendi kendilerini yeni ortamlara alıştırabilirler ve yeni görevleri üslenebilirler.Öğrendikleri çalışma programlarını değiştirebilirler.Yalnız bu değişme olayı çok zordur, çok zaman ister ve çok zahmetlidir ve en önemlisi kişinin bu değişmeyi çok arzu etmesi ve bilinçli olarak bu değişmeyi kabul etmesidir.

Onun için uzun ve tekrarlayıcı uygulamalar gerekir ki kişinin davranışları, düşünce tarzı değişebilsin.Uzun süre tekrarlamalarla bu değişim devamlı da kalabilir.

Herkesi düşman gören paranoid, militer, dinci bir ortamda, milliyetçi bir eğitimle büyüyen insanlardaki davranış ve düşünce tarzları ise çok çok zordur.
Toplumlar bireylerden oluştuğuna göre, toplumların değişimi ise kanımca idare sistemindeki bir değişim yani demokrasi ile uzun yıllar sonra yavaş yavaş değişebilir.

Bütün zorluklara rağmen insanın değişmesi, hatta toplumun da değişmesi mümkündür ve usta Çetin Atlanın da dediği gibi umutlu olmak lazım, enseyi karartmamak lazım. Çünkü insanlığın gelişmesi hep iyiye doğru gider.

Kişilik değişir mi? /Dr.Yusuf Gökelma-Psikiyatirist-Psikoterapist