Beyin ve Moral (Ahlak)

 Tren raylarının bir yerinde ray makasının yanında duruyorsunuz sağdaki rayda ileride beş işçi çalışıyor, soldakinde ise bir işçi. Karşıdan çok hızlı bir tren çalışan beş işçinin üzerine doğru geliyor, frenleri bozuk. Makası sola çevirip orada çalışan bir kişinin hayatını feda ederek diğer raydaki beş kişinin hayatını kurtarabilirsiniz. Moral açısından ne yapabilirsiniz? Beş kişinin hayatının yerine bir kişinin hayatını tercih eder misiniz?

 Beyin ve Moral (Ahlak)/Dr.Yusuf Gökelma-Psikiyatirist-Psikoterapist

İnsanlar önemli kararlarını yetiştiği ortamda öğrendiği moral (ahlak) yapısına göre verirler. Böyle durumlarda beyin ne yapar? Bilim adamları bazı deneylerle bunu anlamaya çalıştılar.
 
Tren raylarının bir yerinde ray makasının yanında duruyorsunuz sağdaki rayda ileride beş işçi çalışıyor, soldakinde ise bir işçi. Karşıdan çok hızlı bir tren çalışan beş işçinin üzerine doğru geliyor, frenleri bozuk. Makası sola çevirip orada çalışan bir kişinin hayatını feda ederek diğer raydaki beş kişinin hayatını kurtarabilirsiniz. Moral açısından ne yapabilirsiniz? Beş kişinin hayatının yerine bir kişinin hayatını tercih eder misiniz?

Bir köprünün üzerindesiniz alttan tren yolu geçiyor ve karşıdan yine çok hızlı bir tren geliyor ve rayların üzerinde beş kişi çalışmaktadır ve tren her an bu beş kişiyi ezebilir. Yanınızda iri ve şişman bir adam var. Eğer siz bu adamı köprüden aşağı iterseniz, bu şişman adam makasın üzerine düşer ve tren yön değiştirebilir. Beş işçi kurtulur ama iri yarı şişman adam ölmüş olur. Ne yaparsınız? Beş kişi için bu adamı aşağı itermisiniz? 
 
İnsanlar bebeklikten beri gelişirken bulundukları ortamların, kültürlerin etkisiyle belli bir moral yapısına sahip olurlar ve gittikçe bu gelişir ve insanların çok az bir kısmı en ileri seviyedeki morali bulurlar. En gelişmiş moral yapısı, insanların kendilerini düşünürken, mutlaka çevrelerini de en ileri seviyede düşünür ve ona göre kararlar verirler, hareket ederler.

Beyinin ön yani Frontal tarafı ve arka kısmındaki bazı bölgelerde moral merkezleri gelişir ve buralarda bu tür olayların muhasebesi yapılır ona göre de beyin karar verir.

Yukarıda bahsettiğim yapılan araştırmalarda daha doğrusu soru ile yapılan araştırmalarda insanların çoğu birinci olayda makası çevirerek treni rayda çalışan bir kişinin üzerine bırakıp beş kişinin hayatını kurtarmayı uygun bulmuşlardır. İkinci olayda ise verilen cevapların çoğu şişman adamı aşağıya ittirip ölümüne sebep olamazlar ve çaresiz beş kişinin ölümünü seyrederler. Neden?

Birincide beş kişinin hayatını kurtarıyor ama diğer bir kişiye dokunmuyor sadece makası çeviriyor. Böyle bir karar moral yönünden daha kolay kabul edilebiliyor.

İkincide ise kişiyi direk olarak tehlikeye atacağından ve kendi sorumlu olduğundan öbür hayatları kurtarma pahasına da olsa kendini sorumlu hissetmek istemiyor.

Kimi araştırmacılar Moral anlayışının kişinin yetiştiği ortamda oluştuğuna ve ilerde kolay kolay değişmediğine inanıyorlar. Bazıları ise beyinin devamlı bir hesap içinde kendine zarar ve faydasını hesaplayarak moral yönünden karar veriyor, diyorlar.
Başka teoriler varsa da ve henüz hiçbir geçerli değilse de insanlar bulundukları ortamlarda öğrendikleri moral değerlerinden etkilendikleri kabul görüyor.

Örneğin bir cani idam edilirken bazı insanlar seviniyorlar, başka bir cani ağlar, yalvarır ve de dayak yerse ona üzülüyorlar ve hatta ona bir çeşit arka çıkıyorlar.

Politikacılarla askerlerde bir yandan kendi kişilik yapısındaki öğrendikleri moral değerleri, diğer yandan görevleri icabı verdikleri kararlarda zorlanıyorlardır. Acaba onların verdiği kararlarda kişisel moral değerleri ne kadar etkili olabilir dersiniz?

Son zamanlarda dünyadaki savaşlar da öldüren ve öldürenleri destekleyenlerin öğrendikleri moral (ahlak) anlayışları dünyada ne kadar çok sadizme, faşizme yönelik moral yapılarını gösteriyor.

     Beyin ve Moral (Ahlak)/Dr.Yusuf Gökelma-Psikiyatirist-Psikoterapist