LİDERLİK NEDİR?

Lider tipindeki insanlar genellikle rizikoya daha kolay giren, tehlikeye kendini kolay atan, cesaretli insanlardır. Neden ?

Gruplar halinde yaşayan canlı varlıklarda ( hayvanlar ve insanlar) hemen hemen devamlı bir lider vardır. Lider o grubun sorumluluğunu alır, yönetir, yönlendirir. Grup içindekilerin arasında (lider tipinde olanlarda) sürekli bir liderlik yarışması, çatışması olur.

Liderlik rizikolu, tehlikeli bir iş olmasına rağmen neden bu yarışma ve çatışma yaşanır acaba? Neden lider olmak istenir?

LİDERLİK NEDİR?

Dr.Yusuf Gökelma-Psikiyatirist-Psikoterapist

Lider tipindeki insanlar genellikle rizikoya daha kolay giren, tehlikeye kendini kolay atan, cesaretli insanlardır. Neden ?

Gruplar halinde yaşayan canlı varlıklarda ( hayvanlar ve insanlar) hemen hemen devamlı bir lider vardır. Lider o grubun sorumluluğunu alır, yönetir, yönlendirir. Grup içindekilerin arasında (lider tipinde olanlarda) sürekli bir liderlik yarışması, çatışması olur.

Liderlik rizikolu, tehlikeli bir iş olmasına rağmen neden bu yarışma ve çatışma yaşanır acaba? Neden lider olmak istenir?

Yarışmayı kaybeden genellikle üzüntülü ve depresif olur, intihara bile teşebbüs edenler vardır. Bu insanlarda ve hayvanlarda da böyledir. Bir çeşit sincap türünde yapılan lider çatışmasında kaybeden sincaplarda kısa sürede ağır depresyon ve ölüm gözlenmektedir.

Japonlar'da başaramayınca harakiri yapan politıkacılar insanlar için enteresan bir örnektir. Hitler ve yakın tarihte Milosevic liderliği kaybedince intihar etmişlerdir.

Beyinin orta kısmında badem çekirdeğine benzeyen bir bölüm vardır. Latince adı ‘Amigdala’dır.

Amigdala daki hücreler (nöronlar) korku ve buna benzer duygulara karşı çok hassastır. Amigdala bu konuda sorumlu bir merkezdir. Sürekli olarak uyanıktır, her yerden gelen uyarıları anında inceler, tehlike hissedince (korku) gerekli merkezleri uyarır ve harekete geçmelerini sağlar.   

Amigdala insanın ana rahminden itibaren anne, baba, kardeşler, çevre ile olan ilişkilerine göre gelişir ve programlanır.

Lider tipindeki insanlarda amigdala tehlikelere karşı daha dikkatli, ama rizikoları daha az kollar. Çünkü beyinin diğer merkezleri amigdalanın imdat çağırılırını diğer insanlardaki amigdalalar kadar ciddiye almaz. Hele beyin belli bir konuda tehlikeye rağmen, bir menfaat, rahatlama, başarı, faydalı bir şey elde etmeye inanmış ise, yani ona göre programlanmış ise, yani öyle bir ortamda gelişmiş ise o tehlikeye karşı daha az reaksiyon verir. Onun için liderler diğer insanlardan farklıdır, daha cesaretlidirler, korkusuzdurlar, kendilerini kolayca tehlikeye atarlar, yani normal değillerdir.

Liderler aldıkları tehlikeli, rizikolu göreve karşın grup içinde bazı avantajlara sahip olurlar.Yani lider olmak yalnız sorumluluk almak değil, liderlik  aynı zamanda rahatlığa, lükse ve üne kavuşmaktır.

“ Bayramlık ve İdamlık „ sözü Türkiye politikasında meşhurdur.

Hayvanlarda ilk ve büyük lokma , cinsel ilişkide öncelik, lüks yaşam ve diğerlerinden ona hizmet.

İnsanlar bunlara ilaveten etraftan sevgi, beğeni, övülme, değer verilme gibi avantajlara da sahiptirler. Çevre tarafından beğenilmek, övülmek insanlar için en az diğer avantajlar kadar önemlidir.

İşte bu avantajlar bazı beyinler için bilinçli veya bilinçsiz o kadar önemlidir ki, (bazen buna tutku da diyebiliriz) tehlikelere, rizikolara rağmen lider olmak için çalışır, çabalar, kavga eder, savaşırlar hatta öldürebilirler. Osmanlı padişahlarının kardeşlerini öldürdükleri gibi.

Hele hele lider olup, bu avantajlara sahip olurlarsa, yani avantajların tadını tadarlarsa liderliği kolay kolay bırakmak istemezler. Türkiye de bunun örnekleri çoktur. CHP Genel Başkanı gibi.

Devamlı lider kalmak için her şeyi yapabilirler. Yasaklar koyarlar, korkutarak, hediye dağıtarak, kandırarak v.s. Bu tutku öyle bir hal alabilir ki, kişi diktatör bir lider bile olabilir.Tarih te örnekleri sayısızdır. Saddam gibi.

Vicdanları sızlamaz mı? diyenleri duyar gibi olabiliyorum.

Beyin kendi rahatı için, yaptıkları yanlışlıklara kendine uygun, bir izah tarzı bulur ve kendini haklı çıkartır. Yani beyin kendi kendinin hem avukatı, hem de karar veren hâkimi olur. Halkın, partinin, ailenin, şirketin, devletin menfaati ve bekası bunu gerektirdiği için böyle hareket etmeye, bunları yapmaya mecburum veya mecburdum, diye.

Peki bütün liderler böyle mi hareket ederler sorusuna cevap : İstisnalar kaideyi bozmaz.
Dalay Lama son örneklerden olabilir.

İstisna liderler umuduyla …

dr.yg.gokelma@gmx.de